Surging inflation tightens circle around Turkish economy (Al-Monitor, September 5, 2018)

ARTICLE SUMMARY
Having hit 18% in August, Turkey’s inflation is expected to continue rising in the coming months, coupled with the prospect of stagnation.

Turkey’s soaring inflation, exacerbated by a fresh spike in August, is stoking apprehension over the country’s economic future and appears to strengthen the prospect of an intervention by the International Monetary Fund (IMF). The August figures, released Sept. 3, brought year-on-year inflation to 18% in consumer prices and 32% in producer prices. Barring Argentina, such rates are unseen among Turkey’s emerging-economy peers, in many of which inflation is not even in double digits.

The price hikes are unlikely to abate in the coming months, with consumer inflation expected to hit at least 20% at the year-end. The ballooning problem owes much to structural reasons, which highlights the need for sounder diagnoses and long-term remedies.

Two key factors are pushing inflation to the creeping 20% level: the rising prices of agricultural products and food, and the dramatic depreciation of the Turkish lira.

Turkey used to have a self-sufficient agricultural sector, but ill-advised policies and neglect of the sector have resulted in annual imports of $9 billion to cover the food gap at home. The deficit in the food supply is a key reason for the surge in inflation. In fresh vegetables and fruits, for instance, year-on-year inflation stands at a staggering 38%.

Price increases in another crucial rubric — energy products — have exceeded 21%. Turkey is heavily reliant on foreign energy supplies, and atop the increase in global energy prices, it has seen its currency depreciate 55% this year. With the price of the dollar rising 78% since the beginning of the year, the prices of energy products have shot up despite certain subsidies.

In durable consumer goods such as cars, domestic appliances and furniture, prices rose between 5% and 6% in August, bringing year-on-year inflation to 30%. The domestic production of durable goods relies heavily on imported inputs; hence, production costs have soared due to the extraordinary increase in foreign-exchange prices. In other words, the price increases in this category stem directly from the slump of the lira. In its latest inflation report, the Central Bank itself notes that “widespread price hikes in durable and other basic goods have continued as a result of foreign-exchange rate effects.”

In another important point, the bank notes, “Producer-driven cost pressures on consumer prices increased considerably in August.” Producers hiked their prices 6.6% in August, bringing the year-on-year rate to 32%. Obviously, this stems also from the increased prices of foreign exchange, as Turkey’s industry relies heavily on imported energy and inputs. With their costs on the rise, producers are hiking prices, forcing retailers to follow suit. This trend is expected to continue in the coming months, given that the gap between producer and consumer inflations is no less than 14 percentage points, signaling an avalanche of prospective price hikes should consumers sustain demand.

The Central Bank appears equally pessimistic, noting that the rise in energy prices is expected to continue in September. Though the bank speaks specifically of energy prices, its projection could be taken as a general one given that foreign exchange rates show no sign of letting up. The dollar, which traded for about 6.6 liras Sept. 3 as the inflation figures were released, hit up to 6.75 liras the following day.

No doubt, the mounting inflation is further upsetting income distribution. For some 19 million Turks who are either wage earners in the private sector or public employees, inflation means a drastic decrease in real income as they stand no chance of pay hikes matching the inflation rate. More than 10 million pensioners face the same prospect of relative impoverishment.

Yields on the Turkish lira, meanwhile, remain below the inflation rate, which not surprisingly has led Turks to keep their savings mostly in foreign exchange rather than in lira deposits. Ankara may pretend to not understand this, but the slumping lira and the rising inflation continue to make foreign exchange a refuge for savings. To boost the attractiveness of the local currency, yields on the lira should increase, but Ankara remains reluctant to hike interest rates, making futile efforts to curb the rise of foreign exchange through verbal interventions only.

After the release of the August inflation data, which sparked concerns of a new currency shock, the Central Bank pledged to “take the necessary actions to support price stability,” adding that “monetary stance will be adjusted at the September Monetary Policy Committee meeting in view of the latest developments.”

The regular meeting is scheduled for Sept. 13. If the statement is to be taken as a signal of a rate hike, one cannot help but wonder why the bank opts to wait 10 days instead of acting immediately. Hence, many have come to see such statements as a transient wave breaker against the rise of foreign exchange that serves nothing but to erode the credibility of the bank.

So, how to stop the hemorrhage of the lira? Are Ankara’s diagnoses and treatments correct? Hiking interest rates is the way to prop up the lira, but President Recep Tayyip Erdogan has a well-known aversion to rate hikes, which, he believes, will plunge the economy into stagnation. And ahead of local elections in March 2019, he needs a growing and not a stagnating economy.

Yet the prevailing conditions are already bringing about stagnation and even contraction. Domestic consumption is shrinking, investment projects are being shelved, company equities are melting against the rising foreign exchange prices, loan repayment capacities are weakening and banks are piling pressure on indebted companies. This means a decline in production capacities and company closures that will eventually lead to contraction.

On Sept. 4, international credit rating agency Fitch cut its 2019 growth forecast for Turkey to 1.2%. Pointing to “considerable uncertainty” for the Turkish economy, the agency cited risks that include “policy missteps, heightened financial stress in the private sector, geopolitical tensions and potential capital flight.”

Turkey needs to secure $230 billion — or roughly $20 million per month — in external funds to roll over its economy in the next 12 months. Such gloomy assessments by Fitch and similar agencies indicate that securing those funds is becoming more difficult and costlier for Turkey. The tightening circle is pushing the country in the direction of the IMF, but whether or when the Erdogan regime will acquiesce to this option remains a big question mark.

English, Makale kategorisine gönderildi | Surging inflation tightens circle around Turkish economy (Al-Monitor, September 5, 2018) için yorumlar kapalı

Firmalar can simidi derdinde( 24 Ağustos, 2018,Al-Monitor)

Küresel krizden çıkışın önemli bir adımı olarak genişlemeci para politikalarını terk edeceğini, faizleri artıracağını 2013 ortalarında duyuran ABD’nin bu ikazına, piyasadaki bol ve ucuz parayı kullanan yükselen ülkelerden uyanlar olduğu kadar uymayanlar da oldu. Türkiye bunlardan biriydi. Değişmekte olan iklimi umursamadan borçlanmayı sürdürdü, aldığı borçları iç pazara, özellikle inşaat sektörüne gömdü. ABD gerçekten de dediğini yapmaya başlayınca global fonlar Türkiye gibi ülkelerden uzaklaşmaya, yer yer çıkmaya başladılar ve bu da yerel paraların hızla değer kaybetmesi, doların yerel paralar karşısında hızla fiyatlanması ile sonuçlandı. Değişen iklime ayak direyen Türkiye’nin biriken sorunları onu daha da kırılgan yaptı. Özellikle dış borç kullanan ve döviz önlemi olmayan büyük firmalar topun ağzına sıralandı.

Türkiye bu artan kırılganlıkla 24 Haziran 2018 seçimlerini de geride bıraktı ama yeni yönetime ne dış ne iç ekonomik aktörler pek güven kredisi açmadı. Tüketici enflasyonu yüzde 16’yı bulan ve yüzde 20’ye doğru seyreden Türkiye ekonomisinde, Türk lirası istikrarlı bir şekilde kan kaybediyor, dolar karşısında eriyor. Bütün bunlara temmuz ayı sonlarında ABD ile yaşanan gerilim eklenince Türkiye’nin risk primi (CDS) rekorlar kırdı, Yunanistan’ın risk primini bile 200 baz puan geride bıraktı.

ABD yaptırımları var olan kırılganlığı sadece artırdı. Dolar kuru gerilimin arttığı 26 Temmuz’da 4,77’den tırmanışa geçti ve 13 Ağustos’ta 7,21’e kadar çıktı, sonra indi. Bu büyük dalgalanma karşısında Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu öncülüğünde alınan likidite önlemleri, yapılan açıklamalar biraz olsun işe yaradı. 14-16 Ağustos arasında dolar hızlı bir düşüş eğilimine girdi ve 5,75’i gördü. Yine de 16 Ağustos itibarıyla dolar 26 Temmuz’a göre yüzde 19.5 artış kaydetmiş oldu. Tam görece gerileme sağlandı derken, bu kez 17 Ağustos sabahı başka bir iç sarsıntı ile dolar fiyatında tırmanış yeniden başladı.

Sarsıntıyı yaratan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın damadı Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ın zordaki firmalar ile bankalar arasında firmalar lehine, bankaları ürküten bir niyet beyanıydı.

Yeni bir dolar fiyatı artışına yol açan gelişmeler şöyle seyretti: Banka kredileri ile ilgili yeni “aksiyon planı” açıklayan Hazine ve Maliye Bakanlığı 17 Ağustos sabah saatlerinde Türkiye Bankalar Birliği (TBB) ile reel sektörün banka kredileri kapsamında bir dizi rahatlatıcı tedbir belirlediklerini duyurdu. Şöyle denildi: “8 Ağustos 2018’den itibaren yaşanan ekonomik ortam nedeni ile oluşan kredi gecikmeleri, karşılıksız çek ve protesto edilen senetler Risk Merkezi’ne mücbir sebep koduyla bildirilebilecek.”

Ancak piyasadan ve banka çevrelerinden kısık sesle de olsa gelen eleştirilerle bu emrivakinin dolar fiyatını 6,40’lara kadar tırmandıran sonuçları görülünce bakanlık çark etti. Tedbirlerin TBB’nin “tavsiyesi” olduğu, bakanlığın aldığı bir karar olmadığı ifade edildi. Bu, aslında bir geri adımdı ama niyet beyan edilmişti artık.

Borçlu firmaları kollayan, bankalara daha çok “anlayış” dikte eden bu niyet konusunda İstanbul Ticaret Odası (İTO) memnuniyetini açıklamakta gecikmedi. Reel sektörün üç kritik talebinin karşılık bulduğunu belirten İTO Başkanı Şekib Avdagiç, bunları şöyle sıraladı: “Birincisi, piyasadaki likiditenin daralması engellendi. Reel sektörün yeni kredilere erişim imkânı korundu. İkincisi, ilave teminat baskısı ortadan kalktı. Üçüncü olarak da kredi geri çağırma gibi hadiselerin önüne geçildi. Dolayısıyla bakanlık aldığı kararla finans sektörüne, reel sektörün yanında olduğunu gösterdi.”

Reel sektör adına İTO Başkanı, “finans sektörüne” karşı “kalkan” olunduğunu ifade ederken bankaların başına gelebilecekleri Koç Üniversitesi-TÜSİAD Ekonomik Araştırmalar Forumu Direktörü Prof. Dr. Selva Demiralp dile getirdi. Reel sektörü kur şokunun yarattığı zarardan korumak için açıklanan önlemlerin bankaların kredi riskini artırmak gibi önemli bir yan etkisi olabileceğine dikkat çeken Demiralp şöyle devam etti: “Çözüm bulmamız gereken sorunun, kurdaki patlama ile ekonomiyi nasıl yüzdürebiliriz sorusundan ziyade kuru en kısa zamanda nasıl düşürebiliriz sorusu olması gerek.” Demiralp bunun cevabının ise Merkez Bankası’nın ciddi bir faiz artırımına gitmesinden geçtiğini vurguladı.

Net döviz açıkları haziran 2018 itibarıyla 217 milyar dolar olan firmaların doların fiyatındaki her artışta büyük kur zararları yazdığı biliniyor. Önemli bir kısmı AKP rejimine yakın firmalardan oluşan bu borçlular için bir can simidi gerektiği çok açık. Bunu, 8 Ağustos’ta TBB Başkanı Hüseyin Aydın NTV kanalındaki söyleşide şöyle ifade etti: “Birden fazla bankanın bir firmayı yeniden refinanse etmesi gerektiğinde kurumsal duruş ve disiplin gerekiyor. İstanbul Yaklaşımı ile bir dönem yapmıştık. Ülke bilançosuna katkı sağlayacak disiplin getirecek bir düzenlemeye kimse itiraz etmez.”

Aydın’ın sözünü ettiği firmalara can simidi atma deneyimi 2001 krizinde yaşanmıştı. “İstanbul Yaklaşımı” adı verilen bu müdahalede Hazine, IMF’den alınan krediyle operasyonun finansmanını üstlenerek firmaları yüzdürebilmişti.

Şimdi ise bir “Anadolu Yaklaşımı” dillendiriliyor. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin vakfı TEPAV’ın koordinatörü Güven Sak şöyle diyor: “Şirket bilançolarındaki yabancı para cinsinden pozisyon açığı daha önemli. Burada da bir tercih gerekecek. Öncelik kimin? Elbette ihracatı artırabilecek, ticareti güçlendirebilecek olanın. Ülkenin sanayi kapasitesini nasıl yeniden yüzdüreceğimiz önemli bir mesele. Sürdürülebilir bir Anadolu Yaklaşımı son derece önem taşıyor. Zaten gündemde de ayrıca.”

Sak Anadolu Yaklaşımı adını verdiği bu kurtarma planı için taze kaynak gerektiğini belirterek şöyle devam ediyor: “Ortada kaynak olmadan, kuralları gevşeterek attığınız adımlar ilk anda ateşi düşürebilir ama sürdürülebilir bir güçlenmeyi sağlamaz.”

İrili ufaklı çok sayıda firma can simidi bekliyor, bu açık. Ama can simidi atmadan hasar tespiti gerek, oysa kanama durmuş değil, sürüyor. Dolarlaşmanın önü alınabilmiş değil, bunu durduracak bir TL faiz artışı henüz etkili biçimde yapılmadı. Dahası, kanama durdurulsa bile hastayı ayağa kaldıracak taze kaynak nerede? Geçmişte acı bir reçete ile birlikte IMF’den sağlanmıştı. Ama şimdi IMF’ye gitme konusunda direnç var. O zaman kaynak nereden bulunacak? İşte merakla sorulan soru da bu.

Makale kategorisine gönderildi | Firmalar can simidi derdinde( 24 Ağustos, 2018,Al-Monitor) için yorumlar kapalı

Ankara startles banks as indebted companies hope for lifeline (August 24, 2018 Al-Monitor)

ARTICLE SUMMARY
Ankara’s apparent intention to dictate “tolerance” by banks toward heavily indebted companies has raised concerns in the banking sector and potential rescue plans lack real financing options.

In mid-2013, the US Federal Reserve announced plans to end crisis-management monetary expansion and start hiking rates, in a heads-up to emerging economies that the abundance of cheap money they enjoyed on the global market would soon come to an end. Not everyone heeded the warning.

Paying no mind to the changing climate, Turkey continued to borrow while burying the loans into the domestic market, especially the construction sector. After the new US policy took effect, global funds began to avoid and even exit countries like Turkey, causing local currencies to plunge and pushing up the price of the dollar.

As Turkey balked at adjusting, it accrued problems that made its economy even more fragile. Big corporations with foreign debt but without any foreign exchange hedges found themselves sitting on a powder keg.

Turkey’s transition to an executive presidential system in June did nothing to ease the woes, and the new administration failed to win the confidence of economic actors, domestic and foreign alike. With inflation surging to 16% and poised to hit 20% by the year’s end, the lira’s dramatic slump against the dollar continued. Things worsened further in late July as political tensions with Washington boiled over, culminating in unprecedented US sanctions on Ankara. As a result, Turkey’s risk premium, reflected in credit default swaps, shot up to record levels, outstripping even that of Greece by about 200 basis points.

As the crisis between the two NATO allies simmered, the lira plunged into a fresh free-fall. As of Aug. 16, the price of the dollar had increased 19.5% in the three weeks since July 26, when Washington toughened its tone. On Aug. 13, the Central Bank and the banking regulator stepped in with measures to provide liquidity. Just as the measures began to bear fruit and the lira rallied for a couple of days, a tremor emanating from Ankara interrupted the recovery.

The trigger was an Aug. 17 statement by the Treasury and Finance Ministry, which is headed by Berat Albayrak, President Recep Tayyip Erdogan’s son-in-law. It spoke of ongoing efforts to ease the impact of the currency crisis, but for banks, it came as an ominous hint that Albayrak intends to prop up indebted companies at the expense of their lenders. The ministry listed a set of measures it said were outlined jointly with the Banks Association of Turkey (TBB). The measures put the onus on banks, requiring them to keep credit channels open and provide flexibility on maturities. One of the points read, “Loan repayment delays, bad checks and protested bills arising from the prevailing economic environment … will be reported as force majeure to the [TBB’s] Risk Center,” meaning that the credit access of defaulting companies would not be halted.

The apprehension in the banking sector and financial markets fueled the dollar’s rise anew, leading the ministry to backpedal later in the day. A second statement said the measures were only “recommendations” by the TBB and not ministry decisions. Ankara might have stepped back, but its underlying intent — to back indebted companies by demanding more “tolerance” from banks — was now in the open.

Not surprisingly, the Istanbul Trade Chamber quickly welcomed Ankara’s approach, hailing it as a “shield” for the real sector. Chairman Sekib Avdagic wrote that three key demands of the real sector had been met. “First, a liquidity crunch has been prevented and the real sector’s ability to access fresh credit has been protected. Second, the collateral guarantees pressure is removed. Third, the prospect of loan recalls has been averted,” Avdagic said. “Thus, the ministry has made clear to the financial sector that it stands by the real sector.”

Others, however, voiced misgivings over Ankara’s approach and its impact on the banking system. Selva Demiralp, the head of the Economic Research Forum, a joint venture between Turkey’s largest business group TUSIAD and Koc University, warned that while shielding companies against currency shock, the measures could have a serious side effect on banks by increasing their credit risks. “The solution we need to find is not about how to keep the economy afloat amid soaring exchange rates, but how to lower the exchange rates in the shortest possible time,” Demiralp said. The Central Bank, she stressed, should take the lead by significantly hiking interest rates.

As of June, Turkish corporations had a net foreign exchange deficit of $217 billion. With each increase in the dollar price, they incur big losses as the lira value of their debt swells. Those debtors — many of them government cronies — are clearly in need of a lifesaver.

In an Aug. 8 television interview, TBB chair Huseyin Aydin described how it should be done. “Refinancing a company by multiple banks requires an institutional stand and discipline,” he said. “We’ve done this before under the Istanbul Approach. No one would object to an arrangement that contributes to the country’s balance sheet and brings about discipline.”

Aydin was referring to Turkey’s severe financial crisis in 2001. Under a debt restructuring program called the “Istanbul Approach,” the treasury buoyed struggling companies using loans from the International Monetary Fund, with which Turkey had a standby agreement.

Now some pundits call for an “Anatolian Approach.” Guven Sak, the managing director of the Economic Policy Research Foundation of Turkey, a think tank affiliated with the Turkish Union of Chambers and Commodity Exchanges, believes that companies’ foreign exchange deficit presents a more serious problem than that of banks. In an Aug. 17 article, Sak argued for a debt-restructuring program that would give priority to “those who could boost exports and invigorate trade.” He added, “How we could re-float the country’s industrial capacity is a key question. A sustainable Anatolian Approach is extremely important. And it is already being discussed.”

Noting that such a rescue plan will require fresh financial funds, Sak warned, “Without such resources, the steps one takes by loosening the rules may reduce the fever in the short run but cannot bring about a sustainable recovery.”

Scores of Turkish companies, big and small, are clearly awaiting a lifesaver. But that requires a damage assessment, and the hemorrhage in the economy is ongoing. Ankara has yet to tackle dollarization, including through forceful rate hikes. And even if the hemorrhage is halted, where are the funds needed for a full recovery? In the past, the IMF provided them, but not without prescribing some bitter pills. Today, Ankara appears averse to seeking IMF aid, and the question of how the funds will be secured remains unanswered.

English, Makale kategorisine gönderildi | Ankara startles banks as indebted companies hope for lifeline (August 24, 2018 Al-Monitor) için yorumlar kapalı

Ekonomik kriz: Topun ağzında kimler var? (Al- Monitor, 14 Ağustos 2018)

Uzun yıllardır döviz kazanan yatırımlar yerine kolayca borçlanılan dövizi hovardaca harcayan sektörlerin özendirildiği Türkiye’de parti bitti. Arkasında devasa bir dış borç yükü —466 milyar dolar— biriktiren İslamcı AKP’nin yönettiği ülkede beklenen oldu ve ekonomi ağustos başında sert bir biçimde kayaya çarptı, krizden kaçamadı.

Kronik cari açık, yükselen enflasyon ve azalmayan işsizliğe ek olarak son zamanlarda büyük kamu açığı da veren, bundan dolayı kredi derecelendirme kuruluşlarının “yatırım yapılamaz” notuyla etiketledikleri Türkiye ekonomisi, bütün bunların üstüne bir de ABD ile diplomatik gerilimler yaşayıp bazı yaptırımlara maruz kalınca hızla türbülansa girdi ve 10 Ağustos’ta tam bir “Kara Cuma” yaşadı.

Henüz durdurulamayan bir kanama yaşayan Türkiye ekonomisinde daha şimdiden zarar-ziyan hesapları yapılırken havlu atacak ya da atmak zorunda kalacak firmaların hangileri olabileceği, daha çok da bunlar arasında AKP rejimine yakın olanların olup olmadığı, varsa bu karambolde de kayırılıp kayırılmayacağı konuşulmaya başlandı.

Patlayan kriz “yandaş,” “tarafsız” veya “AKP karşıtı” hiçbir sermayedarı teğet geçecek bir kriz değil. Herkes az ya da çok yıkımdan nasibini alacak gibi görünüyor. Belki de yandaş olanlar daha çok topun ağzında.

Kara Cuma’ya götüren büyük türbülansta tabii ki ABD ile yaşanan gerilim ve gelen yaptırımların etkisi var ama ABD gerilimi denkleme dâhil olmadan da göstergeler iyi değildi. Enflasyon yıllık olarak temmuzda yaklaşık yüzde 16’yı buldu. Cari açığın yıllık tutarı 57 milyar doların altına inmedi, milli gelirin yüzde 7’sine ulaştı. Mevsimsellikten arındırılmış işsizlik, dopingli büyüme çabalarına karşın gerileme değil artış gösteriyor. Kamu maliyesi alışılmışın dışında önemli açıklar veriyor, mali disiplin bozulmuş durumda. Türkiye’nin risk primi (CDS) tüm yükselen ülkelerden iyice ayrışmış biçimde 320’lerdeydi. ABD ile gerilim bu iyi olmayan tabloyu daha da dibe itecek bir etken oldu o kadar.

Cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimlerinin yapıldığı haziran ayı dolar kuru ortalaması 4,63 TL idi. Seçim sonrası belirsizlik ortadan kalktı umuduyla kurda gerileme bekleniyordu ama olmadı. Rejime olan güven sorunu dolar kurunu yine yukarı itti ve temmuz ayı ortalaması 4,75 TL olarak gerçekleşti.

10 Ağustos Kara Cuma’ya giden serüven ise 1 Ağustos’ta başladı. Ağustos ayının ilk gününde ABD’nin uzun süredir tutuklu bulunan rahip Andrew Brunson nedeniyle adalet ve içişleri bakanlarına yaptırım kararı almasının ardından TL karşısında yukarı yönlü atağa başlayan dolar, günü 4,90 TL ile kapadı.

3 Ağustos’ta açıklanan enflasyon verisinin de etkisiyle 5 TL’nin üzerine çıkan dolar kuru, takip eden günlerde ABD ile uzlaşma sağlanma ihtimalinin zayıfladığına dair inanç artınca tırmanmaya devam etti ve 5,50 TL eşiği de aşıldı. Kara bulutlar cuma sabahı önce Asya piyasalarında toplandı ve Türkiye’de etkisi erken saatlerde görüldü, anlık yüzde 10-15’e varan dalgalanmalarla doların fiyatı 6 lirayı aştı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Bayburt mitinginde “Onların doları varsa bizim de Allah’ımız var” gibi ajitasyon ifadeleriyle meydan okurken damadı Berat Albayrak güven vermek telaşıyla içi fazla da dolu olmayan bir ekonomik sunum yaptı. Aynı esnada ABD Başkanı Donald Trump’ın Twitter üzerinden “Türkiye ile ilişkilerimiz iyi değil” açıklaması yapmasıyla bir ara 6,87’den dönen dolar kuru, kapanışı 6,43 TL ile yaptı. Böylece 10 Ağustos itibarıyla doların fiyatı yılbaşına göre yüzde 70, bir ay öncesine göre yüzde 37, son haftada yüzde 27 artmış oldu.

Türkiye’nin risk priminin Kara Cuma’da vardığı düzey ise dudak uçuklatıcı: 437! 1 Ağustos’ta 333 idi.

Böylesi sert döviz darbesiyle dibe vuruldu mu, kanama durdu mu? Bunu söylemek için erken. Her an yeni kanamalar, yeni sıçramalar görülebilir. Bunun, artık krize doğru koşar adım bir gidiş olduğu tartışma götürmüyor. Hızlanan döviz fiyatlarının daha sıçramalı bir enflasyon getireceği, enflasyonun reel gelirleri eriteceği, firmaların bu kurlarla baş edemeyip yeni yatırım bir yana kapasite düşürecekleri, istihdam azaltacakları çok açık. Bu da toplamda milli gelirde gerileme, sert bir küçülme ve kriz demek.

Krize giderken topun ağzında öncelikle hangi firmalar ve gruplar var? Elbette net döviz açığı olanlar kriz ateşine en yakın olanlar.

Merkez Bankası verilerine göre mayıs ayında finans dışı firmaların net döviz açığı 217 milyar dolar. Bu açık, özellikle son yıllarda gerçekleşen borçlanmalarla hızla arttı. Daha 2010 yılında döviz açığı 74 milyar dolar iken özellikle 2013 sonrasının özelleştirmeleri ve başlatılan kamu-özel işbirliği (KOİ) projeleriyle hızlandı, 2018 mayıs ayında 217 milyar dolara ulaştı.

Net döviz açığı olan firmaların bir kısmı imalat sanayii firmaları ama Merkez Bankası’nın yaptığı araştırmalar borçlanan ve net açık verenlerin çoğunun altyapı, enerji, ulaştırma alanındaki KOİ projelerine giren firmalar olduğunu söylüyor. Kimler bunlar? Dünya Bankası’nın envanterine bakılırsa, ilk sırayı Limak Holding, ikinci sırayı Cengiz Grubu alıyor.

KOİ proje yatırımı sıralamasında 43 milyar dolar yatırımı olan Limak Holding ilk sırayı, 40 milyar doları bulan Cengiz ikinci sırayı, yaklaşık aynı büyüklükteki Kolin üçüncü, MNG ise 18 milyar dolarlık yatırımla dördüncü sırayı alıyor. Bu dört firma, Kalyon ile birlikte üçüncü havalimanını da yaparken önemli ölçüde dış kredi kullanmış durumdalar. İstanbul Boğazı’nda üçüncü köprüyü inşa eden ve başka yatırımları da olan IC Grubu’nun da 16 milyar dolarlık yatırımı bulunuyor. Enerji sektöründe yatırımları olan ve son günlerde AKP’ye sempatisini gizlemeyen Sabancı Grubu’nun da kamu-özel işbirliği projelerinde 5 milyar dolarlık yatırımı bulunuyor.

Önemli kısmı dış kredi temini ile sürdürülen bu işleri de üstlenen “yandaş” firmalar, kriz ateşinin uzağında değiller. Aynı firmaların çoğu 2013 sonrası gerçekleştirilen elektrik dağıtım özelleştirmelerini de alan firmalar. Dolarla yapılan bu özelleştirmelerin çoğu dışarıdan borçlanmalarla gerçekleşti.

İstanbul’un rantı yüksek kamu arsalarının üzerine prestijli siteler, gökdelenler, alışveriş merkezleri, iş merkezleri, sağlık kampüsleri diken büyük inşaat firmaları ile filosunu dış krediyle genişleten Türk Hava Yolları’nın net döviz açıklarının da hatırı sayılır boyutta olduğu tahmin ediliyor.

Kriz ateşine en yakın firmalara aracılık etmiş bankaların ise keyfi çok kaçık. Merkezi Avrupa’da olan bazı bankalarla da ortaklığı olan Türk bankalar, aracılık yaptıkları projelerden büyük zararlar görebilirler.

Kriz ateşi büyük ve daha ne kadar büyüyebileceğini kestirmek kolay değil.

 

Genel kategorisine gönderildi | Ekonomik kriz: Topun ağzında kimler var? (Al- Monitor, 14 Ağustos 2018) için yorumlar kapalı

Who is at the sharp end of Turkey’s currency crisis?(Al-Monitor,August 14,2018)

ARTICLE SUMMARY
After years of bold borrowing from abroad, Turkish conglomerates, including government cronies, are sitting on a powder keg as the country’s currency turmoil keeps augmenting their debt repayment woes.

For years, Turkey encouraged sectors that lavishly borrowed and spent foreign exchange rather than investments that would generate much-needed hard currency. The party is now over. Ruled by the Islamist Justice and Development Party (AKP) since 2002, the country has amassed a giant external debt of $466 billion. Although the writing was on the wall for months, the Turkish economy hit the rocks last week.

Plagued by a chronic current account deficit and unrelenting inflation and unemployment rates, the Turkish economy’s burden has recently grown with gaping public deficits, resulting in “non-investment” grades by international credit rating agencies. On top of all this came severe tensions with the United States that resulted in unprecedented sanctions on Ankara, culminating in a Black Friday for the Turkish economy Aug. 10.

The economic hemorrhage is continuing and the real sector is on the edge. Many now wonder which businesses are first in line to throw in the towel. Are companies close to the AKP among them and could they receive a lifesaver from the government? The turmoil is so encompassing that few companies are likely to escape unscathed. Still, the cronies could be in a greater danger. Before discussing why, a brief overview of how Black Friday transpired is worthwhile.

No doubt, the row between Ankara and Washington bore on the turbulence that led to Black Friday, but Turkey’s economic indicators this year were already alarming. Inflationjumped to almost 16% in July, and the year-on-year current account deficit never eased below $57 billion, reaching 7% of gross domestic product. Despite government incentives to sustain economic growth, the seasonally adjusted unemployment rate kept growing. Fiscal discipline was undone, leading to significant public deficits. Turkey’s risk premium, reflected in credit default swaps, was already at about 320 basis points, sharply decoupling from other emerging economies. Hence, the tensions with Washington only aggravated this gloomy outlook.

In June, when Turkey held presidential and parliamentary elections, the dollar traded for 4.63 Turkish liras on average. The lira was expected to strengthen with the removal of political uncertainty after the polls, but this did not happen. Lack of confidence in President Recep Tayyip Erdogan’s regime hit the currency further, with the dollar’s average price reaching 4.75 liras in July.

On Aug. 1, Washington slapped sanctions on two Turkish ministers over Ankara’s refusal to release American pastor Andrew Brunson, which plunged the lira into a freefall anew, with the price of the greenback hitting 4.9 liras that day. The meltdown continued in the ensuing days as the new inflation data offered no hope of improvement and the prospect of reconciliation with Washington weakened, pushing the price of the dollar to more than 5.5 liras.

On Aug. 10, Turks woke up to financial havoc as the lira had already nosedived on Asian markets. The currency’s fluctuations saw drops of as much as 15% during the day as the dollar’s price shot up above 6 liras.

Ankara’s attitude was far from helpful. A defiant Erdogan declared, “If they have their dollars, we have our God,” while his son-in-law, Finance Minister Berat Albayrak, made a rather shallow economic presentation to business leaders. To make things worse, US President Donald Trump announced on Twitter he was doubling tariffs on Turkish steel because ties with Turkey were “not good at this time.”

The lira, which had sunk to 6.87 against the dollar at one point, closed Black Friday at 6.43 against the greenback. The increase in the dollar’s price stood at 70% since the beginning of the year, 37% over a month, 27% over a week and 12% for the day. Turkey’s risk premium, meanwhile, shot up to a staggering 437 basis points, up from 333 basis points on Aug. 1. As Erdogan spoke of an “economic war” against Turkey, the lira’s meltdown continued when financial markets reopened Aug. 13, forcing the central bank to step in with measures to provide liquidity.

It is hard to gauge whether the lira has hit the bottom or if there is more to it, but the country’s descent into a full-blown crisis appears inevitable. The huge increase in foreign exchange prices is bound to further fuel inflation, which, in turn, will be eroding real incomes. Companies are clearly unable to cope with such exchange rates, which will force many to scale down their operations and lay off workers. This will mean a decline in GDP, a sharp contraction and a crisis.

Companies with foreign exchange deficits are first in line to take the hardest blows from the turmoil. According to central bank data, the net foreign exchange deficit of nonfinancial companies stood at $217 billion in May. The deficit, which was $74 billion in 2010, has widened largely due to borrowing, a trend that has intensified notably since 2013 amid privatization tenders and large infrastructure projects conducted as public-private partnerships (PPP).

Some of the indebted businesses operate in the manufacturing industry, but central bank surveys indicate that most of the companies that are indebted and run deficits are those involved in PPP projects in the fields of infrastructure, energy and transport.

According to World Bank data, Limak Holding tops the PPP investment list with $43 billion, followed by Cengiz Holding and Kolin with approximately $40 billion each and MNG with $18 billion. Together with Kalyon, those four companies are building Istanbul’s third airport, one of Erdogan’s pet projects. They have all benefited from foreign loans.

The IC Group, which built the third suspension bridge over the Bosporus, is also high on the list with $16 billion in investments. In the energy sector, Sabanci Holding, whose rapport with the AKP has become increasingly open in recent days, has invested $5 billion in PPPs.

Having used significant foreign loans to carry out those projects, crony companies are now at the sharp end of the currency crisis. Many of them were also the winners of major privatization tenders in the power distribution sector several years ago. The sell-offs were denominated in dollars and the companies borrowed from abroad to pay for the acquisitions.

Building companies involved in the construction boom, which saw luxury high-rises, shopping malls and health complexes mushrooming across the country, especially in Istanbul, are believed to have notable foreign exchange gaps as well, as is Turkish Airlines, the national flag carrier, which has used foreign loans to expand its fleet.

The banks that intermediated for those companies, including Turkish banks affiliated with Europe-based lenders, are also on tenterhooks now, facing the specter of serious damage.

English, Makale kategorisine gönderildi | Who is at the sharp end of Turkey’s currency crisis?(Al-Monitor,August 14,2018) için yorumlar kapalı

Ekonomi ‘tek adam’ kostümüyle didişiyor (Al Monitor, Ağustos 6, 2018)

Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) iktidara geldiği kasım 2002’den bu yana bir kısmını, sonradan terörist ilan ettiği Fethullah Gülen cemaati ile kol kola inşa ettiği “tek adam rejimi” kostümü 24 Haziran sonrası topluma giydirilmeye çalışılıyor. Kostümün entegre olunan küreselleşmiş ekonomik düzene ne kadar uyduğu, iç ve dış ekonomik aktörlere ne kadar güven verip kabul gördüğü, şimdiden tartışılıyor.

Muhafazakâr ve Sünni İslam kumaşıyla hazırlanmış bu siyasi kostüm, yasama, yürütme ve yargının neredeyse tek adama, Cumhurbaşkanı’na tabi kılındığı bir stile sahip. 16 Nisan 2017’de yapılan referandum ile gerçekleşen anayasa değişikliğinin ardından 24 Haziran seçimiyle cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi işletilmeye başlatıldı.

Türkiye’nin içinde yer aldığı “yükselen” ülkelerde örneğin Brezilya, Güney Afrika, Hindistan, Meksika’da yasama, yürütme ve yargı bu kadar tek kişide toplanmıyor, üniversitelerin, medyanın bu kadar aletleştirildiği, anayasal hak ve özgürlüklerin kullanılmaz kılındığı iklimler yok. O nedenle o ülkelerde dünya kapitalizmi ile ilişkilerde Türkiye kadar dışlanma, ayrışma da yok.

Yeni sistem halkın iradesinin temsil yeri olan, yasama ve denetim işlevi üstlenmesi beklenen parlamentoyu etkisiz kılarak, bağımsız olması gereken yargıyı Cumhurbaşkanı’nın tek seçiciliğine mahkûm ederek, yürütmeyi tek adamın iyice kontrolüne terk ederek fren-denetim mekanizmalarını işlevsiz bırakmış ve tek kişinin yanlışlarına açık bir özellik göstermektedir.

Öncelikle yeni kostümde yürütme partili Cumhurbaşkanı’nda toplandı. Cumhurbaşkanı bakanların yanı sıra bir veya daha fazla Cumhurbaşkanı yardımcısı da atıyor. Eski sistemde 26 olan bakanlık sayısı azaltıldı. Hazine ve maliye tek bakanlıkta birleştirildi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan damadı Berat Albayrak’ı bu göreve getirirken Merkez Bankası dâhil finans ve maliye ile ilgili kurullar, kamu bankaları, Türkiye İstatistik Kurumu hep Albayrak’a bağlandı. Erdoğan kendi kontrolünde, ekonomide de tek adamlık yarattı.

İyice güçlendirilmiş bu yürütmenin yanında Erdoğan’a yargıya da hükmetme imkânları tanınmış durumda. Anayasa Mahkemesi üyelerinin üçünü Meclis diğer 12 üyeyi Cumhurbaşkanı belirliyor. Yargıtay üyelerinin tümü ve Danıştay üyelerinin dörtte üçü, Adalet Bakanı ve müsteşarının da dâhil olduğu 13 üyeli Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun da dört üyesini doğrudan Cumhurbaşkanı belirliyor.

Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üyelerini doğrudan Cumhurbaşkanı atıyor.

Meclis neredeyse işlevsizleştirildi. Cumhurbaşkanı kararnameleri üzerinde etkili Meclis denetimi ancak muhalefet partilerinin Meclis’te çoğunluğu elinde bulundurması durumunda mümkün. Şu anda ise AKP’ye destek veren Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) ile birlikte Meclis’te de hakimiyet rejimde.

Cumhurbaşkanı milli güvenlik politikalarını belirleyecek ve olağanüstü hâl de ilan edebiliyor. Meclis’in bütçe hazırlama yetkisi ortadan kalktı. Bütçeyi Cumhurbaşkanı hazırlayacak ve Meclis’e sunacak. Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği iddiasıyla soruşturma açılması için 600 milletvekilinden 301 oy, Yüce Divan’da yargılanması için de 400 oy gerekiyor. Cumhurbaşkanı herhangi bir gerekçe göstermeksizin seçimleri yenileme yetkisine sahip.

Bugüne kadarki icraatı boyunca kutuplaştırıcı, kayırmacı politikalar izleyen Erdoğan’ın tek adamlık yetkileriyle doğru kararlar alabileceğinden özellikle dış finans dünyası pek emin değil. Daha seçimler öncesi Londra’da Bloomberg’e verdiği mülâkatta Merkez Bankası bağımsızlığına dudak büken Erdoğan, para piyasalarında hayal kırıklığı yaratmıştı. Yeni kostümün giyilmesiyle göstergeleri zaten iyi olmayan Türkiye’ye piyasalar daha az güven duyuyorlar. Amerikalı Rahip Andrew Brunson’un salıverilmemesi nedeniyle ABD ile yaşanan gerilimin de etkisiyle Türkiye’nin risk primirekor kırarak 2 Ağustos’ta 345’e kadar çıktı. Bu borç para bulursan daha fazla faize katlanmak demek.

Tek adam rejiminin icraata geçmesi sonrası ekonomik göstergeler iyileşmedi, hatta enflasyon tırmanışını sürdürdü, Türk Lirası’na dönüş yaşanmadı, döviz fiyatı hızla çıktı, piyasalarda beklentiler pek iyileşmedi. Doların fiyatı 1 Ağustos’ta 5 TL’lik psikolojik sınırı aşarak daha da yukarılara gitti. Normalde TL’yi güçlendirmesi için Merkez Bankası’nın faiz artırması gerekirken bu yönde hiçbir adım atılmadı ve ekonomi 5 TL’yi geçen dolar kuru ile yüzde 25 dolayındaki faiz arasında sıkışmaya devam ediyor.

Bu mengenenin etkisinde kalan enflasyon ise temmuz ayında tüketicide yıllık yüzde 16’ya yaklaşan bir artış gösterirken üretici fiyatlarında yıllık artış yüzde 25’i buldu ve geleceğe dönük iyileşme sinyalleri görünmüyor.

ABD ile gerilim ekonomik kırılganlıkların daha da derinleşmesine yeni boyutlar katacak gibi. AKP, ABD ile çatışmacı dili terk etmiyor. Bazı yorumculara göre bu, içinden çıkılmaz hale gelen ekonomik faturayı “dış mihraklara,” özellikle ABD’ye kesmenin fırsatı olarak kullanılıyor olabilir: “Kalkınmamızı kıskandılar, önümüzü kestiler.”

Erdoğan 3 Ağustos’ta 100 günlük icraat programını açıklarken kitlelerden bir kez daha yastık altındaki varlıklarını çıkarmalarını, TL’ye yatırmalarını istedi. Ama beklentisi kendi seçmeninde bile karşılık bulmuyor olmalı ki döviz tırmanışını sürdürüyor. Batı’ya muhtaç kalmayıp Çin piyasalarından borçlanılacağını söyleyen Erdoğan ise dünya ekonomisi ile entegre Çin’in neden ABD ve AB piyasalarından Türkiye’ye farklı davranacağına hiç değinmedi.

AKP rejiminin tek adam kostümü ile dünya ekonomisine hızla entegre olmuş ve ona ağır bağımlılıkları olan ekonomik yapıyı yönetmesi iyice zorlaşıyor. Türkiye milli gelirinin yarısı kadar dış ticaret hacmi ile dünya ekonomisiyle hızla bütünleşmiş, yurt içinde 650-700 milyar dolar arasında değişen yabancı varlık bulunduran bir ülke artık. Türkiye İran ya da Rusya gibi doğal kaynak ihracatçısı da olmadığına göre bu siyasi kostümüyle Batı figürlü ekonomik dans yapamaz diyenlere şöyle bir argüman da öne sürülüyor: AKP için öncelik Batı ekonomisiyle entegrasyonun sürmesi değil bu siyasi kostümün önceliğidir. AKP tek adam kostümüne mecburdur ve bunu dayatır, bu siyasi kostümün altında kırılsa, dökülse, küçülüp yoksullaşsa da şekillenecek ekonomiyi dert etmez. Böyle bir ekonomiden şikâyetçi olanları da susturacak, bastıracak polisiye güce sahiptir.

Ekonomik şartların hızla IMF kapısını çaldırmaya zorladığı günler yaklaşırken sorun şurada düğümleniyor: AKP rejimi ekonomik yardım istediğinde şeffaflaşma, hesap verme, kayırmacılıktan uzak durma, insan hakları, mülkiyet hakları norm taleplerine kulak verme zorunluluğu olan bir duruma mı rıza gösterir ve siyasi yapıyı buna göre mi yeniden yapılandırır yoksa siyasi kostümün tek bir düğmesine bile dokundurtmadan bununla nasıl bir ekonomik yapı ortaya çıkacaksa toplumu buna katlanmaya mı zorlar?

Seçmenler, AKP’ye oy verenler de dâhil yoksullaşma, yüksek işsizlik içeren bir ekonomik seçeneğe katlanır mı? Ne kadar ne süre ile katlanır?

 

Makale kategorisine gönderildi | Ekonomi ‘tek adam’ kostümüyle didişiyor (Al Monitor, Ağustos 6, 2018) için yorumlar kapalı

Turkey’s economy struggles with new political reality (Al-Monitor, August 6, 2018

ARTICLE SUMMARY
Turkey’s economic downturn has only grown worse since President Recep Tayyip Erdogan assumed sweeping new powers after the June polls, as some observers fear that the economy might not be Ankara’s primary concern.

Since the June 24 elections, Turkey’s rulers have been trying to squeeze the nation into the clothes of a one-man regime. This outfit was sewn by the Justice and Development Party (AKP) over its 16 years in power, partly in tandem with Fethullah Gulen’s religious community, which the AKP now labels a terrorist group. Given Turkey’s advanced level of integration with the globalized economic order, this new political garment has spawned a big question about the fate of the already ailing Turkish economy. Can the financial system carry on within the confines of this attire? Will domestic and foreign economic actors be able to adapt and acquiesce to it?

Made of conservative, Sunni Islamic cloth, the new outfit is tailored for a governance style that subordinates the legislative and the judicial branches almost exclusively to a single person — the president. The arrangement — officially called the presidential government system and narrowly approved in a controversial referendum in April 2017 — took effect after the June 24 elections, in which President Recep Tayyip Erdogan won re-election.

Compared with other emerging markets such as Brazil, India, Mexico and South Africa, Turkey stands out as the one with the highest level of power concentration in single hands, with constitutional rights and freedoms severely suppressed and the media and universities largely transformed into government instruments. Hence, Turkey faces a peculiar risk of alienation and decoupling in its relationship with global capitalism.

The new governance system has eliminated checks and balances and made the country vulnerable to the failings of a single person by largely disabling the parliament’s legislative and supervision functions, empowering the president to shape the judiciary and placing the executive under his exclusive control.

On the executive front, the new system empowers the president to appoint Cabinet ministers and vice presidents, while remaining at the helm of his party. In one of his most notable moves, Erdogan merged the Treasury and the Finance Ministry, handing the post to his son-in-law Berat Albayrak. Major economic and financial institutions, including the central bank and public banks, were all attached to Albayrak’s ministry. In short, Erdogan established full control over the economy.

When it comes to the judiciary, 12 of the 15 Constitutional Court judges are appointed by the president, with the remaining three left to parliament. All members of the Court of Appeals, three-fourths of the Council of State members and four members of the 13-member Judges and Prosecutors Board are directly selected by the president, in addition to the justice minister and the minister’s undersecretary who sit on the board.

The president also appoints the members of the Higher Education Board, which controls universities.

Parliament has lost most of its legislative influence over a president who has the power to govern by decree. Parliament can counter his decrees only if the opposition holds the majority in the legislature, which is not the case at present. Although the AKP lost its absolute majority in the June 24 polls, it continues to dominate parliament thanks to its alliance with the Nationalist Action Party.

The president is empowered to shape the country’s national security policies and can declare states of emergency. The parliament’s budget-making mandate has also been transferred to the president. A judicial probe against the president can begin only if 301 lawmakers in the 600-member parliament vote for such a move, while subjecting the president to a trial at the Supreme Court would require 400 votes. The president can also easily call elections.

Given Erdogan’s record of polarizing policies and nepotism over the years, foreign financial actors in particular doubt that he will use his new powers to make the right decisions for the economy. Just weeks before the elections, Erdogan dismayed institutional investors during a trip to London, contesting central bank independence and conventional economic theories.

Now that the country has acquired its new political clothing, the confidence of foreign investors is slipping further. Turkey’s risk premium hit a record high of 345 basis points Aug. 2 after Washington slapped sanctions on Ankara over the detention of an American pastor, marking an unprecedented low in the tense ties between the two NATO allies. A higher risk premium means higher borrowing costs for Turkey at a time when the provision of fresh external funds is crucial for its economy.

Key economic indicators have only worsened since the one-man regime began to function. Inflation has continued to climb, the Turkish lira has slumped further — with hard currency becoming even more expensive — and market expectations have hardly improved. Investors continue to shun the lira, whose freefall broke the psychological mark of 5 against the dollar Aug. 1. Normally, the central bank is supposed to hike interest rates to prop up the currency, but it has failed to act. As a result, the Turkish economy remains squeezed between rising hard-currency prices and already high lending costs of about 25%.

Under the impact of this pincer, year-on-year consumer inflation hit almost 16% in July, while producer inflation reached 25%, with no prospect of easing in the near future.

The tensions with the United States appear bound to add new layers to the economic fragilities, as the AKP refuses to abandon its confrontational tone vis-a-vis Washington. According to some observers, Ankara might even use the crisis as an opportunity to shift the blame of the economic downturn to foreign powers, especially the United States, perpetuating its long-standing narrative of external enemies seeking to undermine Turkey’s progress.

While announcing his 100-day program Aug. 3, Erdogan made another appeal to citizens to “take out” the hard currency and gold they keep “under the pillow,” convert their savings into Turkish liras and funnel them into the financial system. Yet given the ongoing increase in foreign exchange prices, his call appears to have had little effect, even on his own supporters. On another note, Erdogan said Turkey would not leave itself dependent on the West and turn to the Chinese market for borrowing, though he offered no explanation why the Chinese would treat Turkey differently than American and European lenders.

Given Turkey’s advanced integration with the global economy and its heavy dependence on it, Ankara’s task of managing the country’s financial system is becoming increasingly difficult under the one-man regime. Turkey’s foreign trade amounts to half of its gross domestic product, and foreign assets in Turkey range between $650 billion and $700 billion. Unlike Iran and Russia, Turkey is not an energy exporter, which makes its new political outfit even more awkward to dance in on the Western-dominated economic scene.

Some observers suggest the AKP’s essential priority is to keep wearing the outfit rather than engage in the economic dance with the West. The AKP, the argument goes, has no other option but to preserve and impose the new clothing and cares little about what shape the economy will take in it, whether it is a collapse or contraction, and will rely on its political might to gag and suppress those who speak up to complain.

While the economic outlook appears to be pushing Turkey toward the International Monetary Fund (IMF), a critical question is looming for the AKP regime. If it chooses to seek IMF aid, the bailout would certainly come with strings attached. So would Turkey acquiesce to demands for transparency, accountability, stamping out cronyism and respect for human and property rights or would it choose to keep its new political attire untouched at the expense of whatever fate befalls the economy and force the nation to acquiesce to it? Will Turkish voters, including AKP supporters, tolerate an economic option involving high unemployment and poverty, and if they do, for how long?

English, Makale kategorisine gönderildi | Turkey’s economy struggles with new political reality (Al-Monitor, August 6, 2018 için yorumlar kapalı

ABD ile gerilim IMF ihtimalini artırıyor (Al-Monitor, 2 Ağustos 2018)

 

Tarafsızlığı ve adilliği tartışma konusu olan 24 Haziran 2018 cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği seçimlerinin ardından başlatılan yeni politik sistem ve ardından kurulan yeni kabine hemen ekonomik sorunlarla boğuşmak durumunda kaldı. Ancak ekonomide yetkiyi damadı Berat Albayrak’a delege etmiş görünen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, faiz ile ilgili kararını hem Albayrak’a hem de ona bağlanan Merkez Bankası’na dikte etmekten aslında geri durmamış gibi.

Seçim sonrası oluşturulan yeni kabinenin en önemli icraatı olarak beklenen 24 Temmuz’daki Merkez Bankası toplantısından faizlerin aynı tutulması yönünde karar çıkması Merkez Bankası’nın değil, “tek adam”ın kararı olarak algılandı. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na getirilen Erdoğan’ın damadı Albayrak’ın piyasalarla kavga etmeme güvencesi vermiş olmasına rağmen piyasanın en az 1 puan artış beklediği politika faizinde bir değişikliğe gidilmemesi Erdoğan’ın buyruğu olarak okundu.

Bu karar öncesinde 4.60 TL bandına kadar inme eğilimi gösteren dolar fiyatı şok edici faiz kararı sonrası 5 TL’ye doğru yol aldı ve 4.94 TL’yi görünce kâr amaçlı satışlarla biraz indi. Ancak izleyen günlerde yeniden çıktı ve 4.90 basamağına yerleşerek gözünü psikolojik sınır olan 5 TL’ye dikti. Bu da 1 Ağustos akşam saatlerinde gerçekleşti.

Türkiye ekonomisi böylece ağustos ayına 5 TL’lik dolar fiyatı ile yüzde 25’e yaklaşan TL faizleri arasında sıkışmış olarak girdi.

Anlaşılan o ki “tek adam” yüksek döviz ile yüksek faizin tahribatı arasına sıkıştırılan Türkiye ekonomisinde faize yüz vermektense dövizin fiyatına şimdilik rıza gösterir durumda.

Ne var ki ikisi de hızla tahribat yaratıyor. Yüzde 15’i geçen tüketici ve yüzde 24’ü geçen üretici fiyatları gerileme yönünde bir umut vermiyor. Hem üretici hem tüketici fiyatlarında yeni artışlar gündemde ve 2018’in tüketicide yüzde 20, üreticide de en az yüzde 25 enflasyon ile kapanması ihtimali sık sık dile getiriliyor. Tırmanan enflasyonda döviz artışının ithalatta yarattığı maliyet artışları belirleyici durumda.

Merkez Bankası 31 Temmuz’da yayımladığı Enflasyon Raporu’nda nisan ayında yüzde 8,4 olarak açıkladığı 2018 enflasyon tahminini 5 puan artırarak revize etti. Bu da Merkez Bankası’nın 2018 için yüzde 13,4 enflasyon öngörmesi demek. Banka enflasyonun 2019’da ise yüzde 9’a inerek tek haneye gerileyeceğini belirtti.

Ne var ki bu öngörüler ve tahminler, birçok iç ve dış ekonomik yorumcu tarafından yeterince inandırıcı bulunamıyor. Enflasyondaki gidişat kontrol vaat etmediği gibi “tek adam” yönetiminin enflasyonu kontrolde yetersiz kalacağı kanısı da yaygınlaşıyor.

Yüksek enflasyon beraberindeki tüm parametrelerde tahribatı artırıyor. Belirsizlik yatırımdan caydırıyor, enflasyon reel gelirleri düşürüyor, iç tüketimi sınırlıyor, iç pazara dönük büyüme gerileyen taleple beraber hızla yavaşlıyor. Özellikle üçüncü çeyrekten itibaren önce büyümede durgunluk, sonra küçülme bekleniyor.

Yükselen belirsizlikler mutlak ihtiyaç duyulan yabancı sıcak para girişlerini de caydırdığı gibi, borsadaki yabancı sıcak paranın da küçük küçük de olsa çıkmasına yol açıyor. Bu da haliyle dövizin, özellikle doların aşağı inmesini önlüyor, Türkiye’nin risk primi hızla yükseliyor. Kısaca CDS olarak bilinen Türkiye’nin risk primi 1 Şubat’ta 166 iken 1 Mayıs’ta ancak 199’u bulmuştu. 1 Ağustos’ta ise sabah saatlerinde 321 iken akşam saatlerinde 334 ile tarihi rekor kırdı.

Aynı göstergenin Yunanistan için 317 olduğunu belirtmek işin vahametini anlatmak için yerinde olacaktır. Temmuz sonu ülke CDS’leri yükselen ülkelerden Brezilya için 214, Rusya için ise 132. Yüksek CDS ancak daha yüksek faizle para bulabilmek demek.

Yeniden hatırlatmakta yarar var: Türkiye’nin önümüzdeki 12 ayda bulması gereken dış kaynak 230 milyar dolar dolayında. Bunun 180 milyar doları vadesi gelen dış borçları çevirmek, 50 milyar doları da cari açığı finanse etmek için gerekli. Bütün mesele bu para hangi faizlerle hangi kaynaklardan bulunacak? İşte tam bu sıkışmışlık içinde olan AKP rejiminin bunalımına bir de ABD ile yaşanan yüksek geriliminin yükü eklendi.

Amerika Birleşik Devletleri Başkan Yardımcısı Mike Pence Washington’daki Uluslararası Din Özgürlüğü Konferansı’nda yaptığı açıklamada tutukluluğu ev hapsine çevrilen Papaz Andrew Brunson‘un derhal serbest bırakılmaması halinde Türkiye’ye ciddi yaptırımlar uygulayacaklarını söylemişti.

Konferanstaki sözlerini Twitter üzerinden attığı mesajlarla da tekrar eden Pence, “ABD Başkanı adına Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Türk hükümetine bir mesajım var: Pastör Brunson’u şimdi serbest bırakın ya da sonuçlarıyla yüzleşmeye hazırlıklı olun” ifadesini kullanmıştı.

Gerilim Türkiye’nin risk priminin yükselmesinde etkili olurken “yaptırım” adı altında neler gelebileceği düşünülmeye başlandı ve 1 Ağustos akşamı adalet ve içişleri bakanlarına yaptırım kararı geldi.

ABD geriliminin karşılıklı restleşmelerle yarattığı tahribat ekonominin ateşinin yükselmesine yol açıyor. Bu da öncelikle dolar fiyatının tırmanmasına neden oluyor. Ne var ki dövizdeki tırmanış karşısında TL faizinin artırılmaması firmaları döviz ile faiz arasında sıkıştırıyor. Hem kredi borçlusu firmalar hem de kredisini geri toplamada zorlanan banka sistemi ciddi basınç altında.

Daha şimdiden Türkiye banka sistemi kredi derecelendirme kuruluşlarının göz hapsinde. Bunlardan Fitch 30 Temmuz’da Türk bankalarının yüksek risklerinin kredi profillerini tehdit etmeye devam ettiğini belirtti. Fitch TL’nin değer kaybetmesi, yüksek faiz oranları ve yavaşlayan ekonomik büyümenin bankaların varlık kalitesi, performansı, fonlama ve likiditesi için ciddi riskler oluşturduğunu ifade etti. Bu yıl sektör performansının bozulmasını beklediklerini ve çoğu bankanın kredi notunun hala negatif görünümlü veya negatif izlenmede olmasını öngördüklerini vurgulayan Fitch, 20 Temmuz’da da Türk bankalarının kredi notunu indirmişti. Bankaların bazılarının not görünümü hâlen “negatif”te tutuluyor.

Fitch, Moody’s, S&P gibi kuruluşların hem ülke hem de banka, firma notlarında gittikleri indirimler, yaptıkları uyarılar, dış kaynak teminini iyice güçleştirerek Türkiye’yi adım adım IMF’ye gitmeye zorluyor.

IMF’den kredi alıp IMF reçetesi uygulayan bir ülke olmaktan “IMF’ye borç veren” bir ülke haline geldiğini iddia eden AKP’nin, bu durumu kabullenmeye ve kamuoyunda bu duruma düşmüş görünmeye sonuna kadar direneceği bilinse de ağırlaşan şartlar kulvara girmeye zorluyor.

 

Makale kategorisine gönderildi | ABD ile gerilim IMF ihtimalini artırıyor (Al-Monitor, 2 Ağustos 2018) için yorumlar kapalı

IMF option looms larger for Turkey amid row with US( Al-Monitor, August 2, 2018)

The embattled Turkish lira hit a new low late Aug. 1, breaking the psychological mark of 5 against the dollar as Washington slapped unprecedented sanctions on Ankara in a simmering row over a detained American pastor. The mounting bilateral tensions and their economic impact come atop alarming signs of how President Recep Tayyip Erdogan will handle the ailing economy under the one-man rule he has been building since his victory in the June elections. Though few in Ankara would admit it, the prospect of Turkey running for aid from the International Monetary Fund (IMF) is looming large.

The new Cabinet that Erdogan formed after the elections had to grapple with growing economic woes immediately after it took office. Among the Cabinet members, the president entrusted the biggest authority to his son-in-law, Berat Albayrak, by appointing him treasury and finance minister and attaching the central bank to his ministry. Though Erdogan had ostensibly delegated powers, he seemed to cast a long shadow on both Albayrak and the central bank when the latter convened July 24 to make a decision on interest rates and send the first major signal on how Erdogan’s new administration would run the economy.

The markets anticipated a hike of at least 100 basis points to prop up the Turkish lira and curb the menacing rise of hard-currency prices. Albayrak reinforced the anticipation, pledging ahead of the meeting to not fight with the markets and instead pursue “a win-win relationship” with them. But the meeting ended with a shocking decision to keep the policy rate unchanged, which markets perceived as a direct order by Erdogan, given his well-known aversion to high interest rates and unconventional economic views that have long perturbed investors.

The lira, which was gaining ground toward 4.6 against the dollar ahead of the meeting, nosedived anew. The greenback’s price ultimately broke the 5 lira psychological mark Aug. 1 as the United States imposed sanctions on two ministers over Ankara’s refusal to release pastor Andrew Brunson, who Washington said is “the victim of unfair and unjust detention by the government of Turkey.”

The Turkish economy has been stuck between mounting hard-currency prices and already high lending costs of nearly 25%. While both trends have a bruising effect on the economy, Erdogan seems bent on maintaining his opposition to hiking rates at the expense of further increases in hard-currency prices, which contribute to fanning inflation.

Hopes of reining in inflation have dimmed, with the rate standing at more than 15% in consumer prices and more than 24% in producer prices. The upward trend is likely to continue and reach 20% in consumer prices and at least 25% in producer prices at the year-end. The increased cost of imports — the result of the rise in hard-currency prices — is a major factor pushing up the inflation.

In its July 31 inflation report, the central bank revised its year-end inflation projection to 13.4%, an increase of 5 percentage points from 8.4% in April. The report said that the rate is expected to fall to 9% in 2019.

Many local and foreign observers doubt the credibility of those projections. While the inflation trend offers no prospect of easing, there is a growing conviction among observers that the one-man regime lacks the ability to take things under control.

Because of high inflation, other economic indicators have been deteriorating as well. While the climate of uncertainty is discouraging investments, inflation is eroding real incomes and curbing domestic consumption. As a result, the shrinking demand is bearing on economic growth, which has relied largely on the domestic market. The Turkish economy, which grew 7.4% in 2017, is expected to slow in the third quarter before beginning to contract.

The growing uncertainties are discouraging also the inflow of hot money from abroad, which Turkey desperately needs. Moreover, existing foreign investors have been fleeing the Turkish stock market, albeit slowly — a trend that contributes to sustaining the high prices of foreign exchange, especially the dollar. Accordingly, Turkey’s risk premium — reflected in credit default swaps (CDS) — is on the rise. Turkey’s CDS, which had stood at 166 basis points Feb. 1 and 199 basis points May 1, hit a record high of 334 basis points on the evening of Aug. 1 — up from 321 points in the morning.

The increasing risk premium means that Turkey will now face higher interest rates when it tries to borrow from foreign creditors. The country’s external financing needs for the next 12 months amount to $230 billion, including $180 billion to roll over external debts and $50 billion to cover its gaping current account deficit. Hence, the question of how the required funds will be secured and at what cost is crucial. The tensions with Washington came amid this already serious crunch, exacerbating the woes of Erdogan’s regime.

The row over Brunson had flared last week, as both President Donald Trump and Vice President Mike Pence threatened sanctions unless Ankara took “immediate action” to release the pastor, who is being held on what Washington sees as bogus charges of espionage and collaboration with terrorist groups.

The warnings had an immediate economic effect, pushing up Turkey’s risk premium, as pundits sought to predict the scope of the upcoming sanctions. Some suggested that Washington’s hardening stance would bear on the flow of foreign capital to Turkey and the support it might seek from the IMF, while others saw trouble looming over Halkbank, the Turkish public lender embroiled in a scheme to evade US sanctions against Iran. Ultimately, Washington announced sanctions on Interior Minister Suleyman Soylu and Justice Minister Abdulhamit Gul under the 2016 Magnitsky Act, which targets individuals and entities involved in human rights abuses. According to Bloomberg, this “could be just the start of what would look like a US assault on Turkey’s vulnerable economy,” including a potentially hefty fine on Halkbank.

The political quarrel between the two NATO allies is clearly harming the Turkish economy, with the sanctions having an immediate effect on the currency. Yet Ankara’s failure to hike interest rates on the lira to counter the rise of foreign exchange is leaving Turkish companies in limbo. Both indebted companies and the banking sector, which is struggling with bad loans, are under severe strain.

The banking system is already under the scrutiny of international credit rating agencies. In a July 30 report, Fitch Ratings warned that the multiple risks to Turkish banks that led to widespread rating downgrades in July continue to threaten their credit profiles. “Depreciation of the Turkish lira, higher interest rates and slowing economic growth pose significant risks to banks’ performance, asset quality, capitalization, funding and liquidity,” it said. “We expect sector performance to deteriorate in 2018, and most of the banks’ ratings are still on Negative Outlook or Rating Watch Negative.” Earlier in July, Fitch downgraded its already “junk” rating on Turkey’s sovereign debt as well as the ratings of 24 Turkish banks.

The gloomy outlook painted by credit rating agencies makes the provision of external funds all the more difficult, pushing Ankara step by step to the IMF’s door.

The Justice and Development Party has long boasted of ending the era of IMF debts and austerity programs for Turkey, and Erdogan has even claimed that the IMF has sought to borrow from Turkey. At the current stage, however, the country’s economic conditions are increasingly dictating the IMF option — though the government will go to any lengths to avoid conceding to it.

English, Makale kategorisine gönderildi | IMF option looms larger for Turkey amid row with US( Al-Monitor, August 2, 2018) için yorumlar kapalı

Tek adam rejimi güvenoyu alamıyor (Al-Monitor, Temmuz 18, 2018)

Olağanüstü Hal ikliminde adaletsiz bir yarışma ve kamu denetiminden uzak bir biçimde yapılan 24 Haziran 2018 seçimlerinde yeniden seçilen Recep Tayyip Erdoğan Cumhurbaşkanı’na bağlı hükümet modelini başlattı.

Kendisine, yani tek kişiye olağanüstü yetkiler veren; yasama, yürütme ve yargıyı neredeyse tek elde toplayan bu yeni devlet biçimi parlamentoyu işlevsizleştirirken yasamayı da Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile gerçekleştirmeye başladı. Art arda çıkarılan kararnameler parlamentoya uğramadan Resmi Gazete’de yayımlanıyor ve 600 milletvekilinin ancak bundan sonra haberi oluyor. İki yıldır sürdürülen OHAL kaldırılıyor ama yerine içerik olarak ötekini aratmayan kalıcı bir düzenleme hazırlığı yapılıyor.

Saray’a bağlı yeni kabinede en ilgi çekici icraat daha önce başbakan yardımcılığı görevi yapan ve özellikle Londra piyasasının yakından tanıyıp güvendiği Mehmet Şimşek’in dışlanması, ona bağlı Hazine Müsteşarlığı’nın Maliye Bakanlığı’na bağlanarak merkezileştirilmesi, bakanlık koltuğuna da Erdoğan’ın damadı Berat Albayrak’ınoturtulması oldu.

Önceki hükümetlerde Enerji Bakanı olarak görev yapan Albayrak, yeni kabinede ekonominin tek sorumlusu ve Saray’ın en güvendiği isim oldu. Bu bakanlığa aynı zamanda kamu bankaları, bankacılık ve sermaye piyasası ile ilgili üst kurullar ve dolaylı biçimde Merkez Bankası da bağlandı.

Yeni kabinede, özellikle iç ve dış piyasaların beklediği bir isme, Mehmet Şimşek’e yer verilmemesi dikkat çekti. Şimşek konusunda Erdoğan’ın iyi duygular beslemediği biliniyordu ve dışlanma bunu bilen çevreler için sürpriz sayılmadı.

Türkiye’nin Batı dünyasının çağdaş devletlerinin yönetim biçimleriyle çatışan yeni devlet yapısı kırılganlıklara yeni boyutlar ekledi denebilir. Genelde Türkiye ekonomisinin bütün göstergelerinin büyük risk ve kırılganlık içermesi, özelde de yeni siyasi yapı ve onun kadrolaşma tercihleri iç ve dış piyasalardan henüz güvenoyu alamamasına yol açmış görünüyor.

Seçimlerin hemen öncesinde ve ardından Al-Monitor’da kaleme aldığım değerlendirmelerde belirtilen güven sorunu bütün ağırlığını koruyor. İç ve dış aktörler AKP rejimine, icraatına güven ifade etmeyen tarzda davranıyor, sermaye getirmiyor, TL’ye pek dönmüyor, yatırıma henüz yanaşmıyorlar. Bütün bunların sonucu olarak da TL’nin değer kaybı sürüyor.

Bundan kaynaklı enflasyon en büyük risk. Döviz açığı, yani cari açık büyüyor ve açığın finansmanı için dış kaynak bulunamıyor, eldekilerin dibi kazınıyor. Seçimler öncesi yapılanlarla birlikte kamu harcamaları kamu gelirlerinin çok gerisinde ve merkezi bütçe de önemli açıklar vermeye başlamış durumda.

2017’de dopingle büyütülmüş ekonominin yarattığı anomalilerin faturası ödenmeye başlarken yılın ilk çeyreği sonrasında ekonomide yavaşlama hissediliyor ve büyüme yerini küçülmeye terk ediyor. Nisan işsizliğinin mevsimsellikten arınmış olarak yüzde 10,3’e çıkması ve sanayi üretiminin mayısta yüzde 1,6 düşmesi bunun göstergeleri.

Tek adam rejiminin yakın dönemde en çok başını ağrıtacak sorun enflasyon. Haziran enflasyonun aylık yüzde 2,6’yı bulması ile tüketici enflasyonu yıllık yüzde 15’in üstüne fırladı, üretici enflasyonunun yıllığı ise yüzde 24’ü geçti. Yükselen üretici enflasyonu ağırlıkla TL’nin hızlı değer kaybı ya da döviz fiyatının hızlı artışı ile ilgili. Yapılan her ithalat –yıllık olarak ortalama 250 milyar dolara yakın– maliyet enflasyonu yaratıyor ve önce sanayicilerin ürün fiyatını devamında da perakendecinin tüketici fiyatlarını yükseltiyor. Dövizde tırmanışı frenleyecek bir başarı sağlanamadığı için artan maliyetler önümüzdeki aylarda da fiyatları yukarı çekecek ve ağırlıkla bu etkiyle yıllık enflasyon rahatlıkla yüzde 20’yi bulacak. Böyle bir enflasyonun yükselen ülkeler arasında bir tek Arjantin’de olduğu, onun da çareyi IMF ile stand-by anlaşması yapmada bulduğu biliniyor.

Enflasyonun yüksek seyri birikimlerini korumak isteyen mevduat sahibinden, varlık değerlerini korumak kaygısındaki girişimciye kadar herkesi güvenli bir limana, dövize, dolara, avroya yöneltiyor. Çünkü TL’ye verilen faizler enflasyonla baş edemiyor. TL faizlerinin yakın zamanda bir ayda beş puana yakın artırılmasına rağmen TL faizi, birikimleri, varlıkları enflasyona karşı koruyamıyor.

Yüksek enflasyon özellikle dış yatırımcılar açısından risk ve bilinmezlik demek. Onlar da bunu görerek Türkiye borsasına gelmiyor, mevcut yatırımlarını da en az zarara uğrayacak şekilde dışarı çıkarmaya çalışıyorlar. Yıllığı 58 milyar dolara ulaşan cari açığınfinansmanında dış kaynak bulunamıyor. En sonuncusu mayıs ayı için açıklanan cari açık bilançosu bu ayda dışarıdan hiç kaynak girmediğini ve açığın rezervler ile kaynağı belirsiz kaynaklardan karşılandığını ortaya koydu. Yerli cephane tükeniyor.

Bütün bu olumsuzluklar, ülkelerin risk derecesini ölçen CDS’lere yani risk primine de yansıyor. Türkiye’nin yeni kabine kurulurken 300’ün altında seyreden risk primi, 16 Temmuz Pazartesi 328’i görerek rekor kırdı. Türkiye bundan önce eylül 2015’te 315 ile tavan riski görmüştü. Ulaşılan risk katsayısı komşu Yunanistan’ın 317 olan risk primini bile geçmiş durumda, en yakındaki Brezilya’nın 240 dolayında olan risk priminin ise yüzde 35 üstünde.

17 Temmuz’da Merkez Bankası tarafından açıklanan Türkiye’nin dış borç geri ödeme yükümlülüğü verileri önümüzdeki 12 ayda çevrilmesi gereken dış borç tutarının yaklaşık 181 milyar dolar olduğunu gösteriyor. 50 milyar dolar dolayındaki cari açık ile birlikte bulunması gereken 12 aylık dış finansman ise 230 milyar doları aşmış durumda.

Durum cari açığa eşlik eden kamu açığında da parlak değil. Merkezi bütçenin haziran sonu açığı yaklaşık 47 milyar TL’yi buldu. 2017’nin aynı döneminde bu açık 25 milyar TL idi.

Yüksek enflasyon, tırmanan işsizlik, azalmayan cari açık ve ona eşlik eden kamu açığı olumsuzlukları kredi derecelendirme kuruluşlarının raporlarında anında yerini alıyor ve yatırımcılar bu göstergelerle uyarılıyor. Fitch 13 Temmuz’da yaptığı açıklamada Türkiye’nin uzun dönem yabancı para cinsinden kredi notunun “”BB+”dan “BB” seviyesine indirildiğini, not görünümünün “negatif” olduğunu bildirdi. Moody’s ise 16 Temmuz’da yaptığı açıklamada Türkiye bankalarının sorunlu kredilerindeki artışın bankaların kredi notu açısından negatif olduğunu belirtti.

Bu olumsuz tablo, doların fiyatını temmuz ortasında 4.85 TL basamağında tutuyor. 24 Temmuz’da yapılacak Merkez Bankası toplantısında TL faizinde bir artış olup olmayacağı ise merakla bekleniyor. Yeni yönetimin faiz artırmakta isteksiz davranması doların fiyatının 5 TL’ye çıkmasına yol açabilir. Bu psikolojik bir eşiğin aşılması demek. Piyasalara kendisini beğendirme telaşındaki tek adam rejiminin esnek davranıp davranmayacağı ise bilinmiyor.

 

Makale kategorisine gönderildi | Tek adam rejimi güvenoyu alamıyor (Al-Monitor, Temmuz 18, 2018) için yorumlar kapalı